Groei en ontwikkeling van je kindje

Groei en ontwikkeling van je kindje: elk kind volgt zijn eigen tempo

Als ouder kijk je vol verwondering naar de ontwikkeling van je kindje. De eerste glimlach, het optillen van het hoofdje, de eerste stapjes en uiteindelijk de eerste woordjes. Tegelijkertijd kan het ook onzekerheid geven. Misschien hoor je dat een kindje van dezelfde leeftijd al kruipt, praat of zelfstandig eet, terwijl jouw kind daar nog niet aan toe is.

Het is heel normaal om te vergelijken. Toch is het belangrijk om te weten dat ieder kind zich op zijn eigen manier en in zijn eigen tempo ontwikkelt. Mijlpalen zijn richtlijnen, geen deadlines.

Waarom vergelijken zo verleidelijk is

Van het consultatiebureau tot sociale media: overal zie je groeicurves, mijlpalen en verhalen van andere ouders. Daardoor kan het lijken alsof alle kinderen zich volgens een vast schema ontwikkelen.

In werkelijkheid bestaat er een grote normale variatie. Het ene kind loopt met 10 maanden, terwijl een ander pas rond 18 maanden zijn eerste stapjes zet. Beide kinderen kunnen zich volledig gezond ontwikkelen.

Ontwikkeling verloopt bovendien niet altijd geleidelijk. Kinderen maken vaak sprongen. Soms lijkt er wekenlang weinig te gebeuren en ineens beheersen ze een nieuwe vaardigheid.

Het is ook normaal dat een kind een nieuwe vaardigheid leert en tijdelijk minder aandacht lijkt te hebben voor andere dingen. Een baby die druk bezig is met leren kruipen kan bijvoorbeeld tijdelijk minder goed slapen of prikkelbaarder zijn. Ontwikkeling verloopt vaak met sprongen en periodes van consolidatie.

Groei en ontwikkeling: wat is het verschil?

Hoewel de termen vaak door elkaar worden gebruikt, betekenen ze iets anders.

Groei gaat over lichamelijke veranderingen:

• Gewicht
• Lengte
• Hoofdomtrek

Ontwikkeling gaat over vaardigheden die een kind leert:

• Bewegen
• Communiceren
• Denken en begrijpen
• Sociale vaardigheden
• Zelfstandigheid

Beide worden tijdens de eerste jaren nauwlettend gevolgd omdat ze belangrijke informatie geven over de gezondheid van een kind.

Ontwikkeling in het eerste levensjaar

0 tot 3 maanden

In de eerste maanden staat wennen aan de wereld centraal.

Veel baby’s:

• Reageren op stemmen
• Maken oogcontact
• Lachen rond 6 tot 8 weken
• Volgen voorwerpen met hun ogen
• Tillen kort hun hoofd op tijdens buikligging

De groei verloopt in deze periode zeer snel. Veel baby’s komen wekelijks zichtbaar aan.

3 tot 6 maanden

Je kindje wordt steeds sterker en nieuwsgieriger.

Veel voorkomende ontwikkelingen:

• Omrollen
• Spelen met handjes
• Dingen vastpakken
• Lachen en geluidjes maken
• Herkennen van bekende gezichten

Veel ouders merken dat hun kindje steeds meer interactie zoekt.

6 tot 9 maanden

De wereld wordt ontdekt.

Veel baby’s:

• Zitten zelfstandig
• Verplaatsen zich door te schuiven of kruipen
• Reageren op hun naam
• Begrijpen eenvoudige woorden
• Tonen duidelijk voorkeur voor bekende personen

Niet alle baby’s kruipen. Sommige slaan deze fase zelfs helemaal over.

9 tot 12 maanden

De voorbereiding op lopen begint.

Veel kinderen:

• Trekken zich op aan meubels
• Staan zelfstandig
• Zeggen eenvoudige woordjes
• Begrijpen eenvoudige opdrachten
• Gebruiken gebaren zoals wijzen of zwaaien

Rond de eerste verjaardag zetten sommige kinderen hun eerste stapjes, maar dat hoeft nog niet.

Ontwikkeling van 1 tot 2 jaar

In deze periode gaat de ontwikkeling vaak razendsnel.

Veel peuters:

• Lopen zelfstandig
• Klimmen en ontdekken
• Begrijpen steeds meer taal
• Zeggen enkele tot tientallen woorden
• Beginnen eenvoudige zinnen te vormen
• Tonen een eigen wil

Ook sociaal verandert er veel. Kinderen ontwikkelen voorkeuren en laten steeds duidelijker zien wat ze wel en niet willen.

Ontwikkeling van 2 tot 4 jaar

De peutertijd staat bekend om grote sprongen in taal, denken en zelfstandigheid.

Veel kinderen:

• Spreken in zinnen
• Stellen eindeloos vragen
• Kunnen eenvoudige opdrachten uitvoeren
• Leren delen en samenwerken
• Worden zindelijk
• Ontwikkelen fantasie en rollenspel

De verschillen tussen kinderen kunnen in deze periode groot zijn zonder dat dit direct zorgelijk is.

Waarom ontwikkelt ieder kind zich anders?

Ontwikkeling wordt beïnvloed door verschillende factoren:

• Erfelijkheid
• Temperament
• Gezondheid
• Geboorteomstandigheden
• Omgeving
• Mogelijkheden om te oefenen

Sommige kinderen richten zich eerst op motorische vaardigheden zoals kruipen en lopen. Anderen ontwikkelen juist eerst taal of sociale vaardigheden.

Een kind dat later loopt, kan bijvoorbeeld juist heel vroeg praten.

Prematuur geboren baby’s ontwikkelen zich vaak volgens een gecorrigeerde leeftijd

Wanneer een baby te vroeg geboren wordt, kijken zorgverleners vaak naar de gecorrigeerde leeftijd. Hierbij wordt rekening gehouden met het aantal weken dat een kindje eerder geboren is. Daardoor kunnen mijlpalen later lijken te komen, terwijl de ontwikkeling toch volledig passend is. Hierdoor worden prematuur geboren baby’s vaak beoordeeld op basis van hun verwachte uitgerekende datum in plaats van hun daadwerkelijke geboortedatum.

Wanneer hoef je je geen zorgen te maken?

Veel ouders maken zich zorgen over verschillen die eigenlijk binnen de normale ontwikkeling vallen.

Meestal is er geen reden tot zorg wanneer:

• Je kindje iets later is dan leeftijdsgenoten.
• Een mijlpaal enkele maanden later komt.
• De ontwikkeling tijdelijk lijkt stil te staan.
• Je kind bepaalde vaardigheden overslaat, zoals kruipen.

Belangrijker dan het exacte moment waarop een vaardigheid ontstaat, is dat er vooruitgang zichtbaar blijft.

Wanneer is het verstandig om advies te vragen?

Soms kan het verstandig zijn om een arts of jeugdverpleegkundige te raadplegen.

Neem bijvoorbeeld contact op als je merkt dat:

In het eerste jaar

• Je baby nauwelijks reageert op geluiden.
• Je baby weinig interesse lijkt te tonen in gezichten of nauwelijks oogcontact maakt.
• Je baby erg slap of juist erg stijf aanvoelt.
• Er geen enkele poging wordt gedaan om te bewegen of contact te maken.

Rond 18 maanden

• Je kindje nog niet zelfstandig loopt of nauwelijks pogingen doet om zich zelfstandig voort te bewegen.
• Je weinig verdere vooruitgang ziet in de motorische ontwikkeling.
• Er nauwelijks communicatie of reactie op de omgeving is.

Rond 2 jaar

• Er nog geen woorden worden gebruikt.
• Je kindje eenvoudige opdrachten niet begrijpt.
• Je kindje weinig gebaren gebruikt of nauwelijks probeert te communiceren.
• Je kindje weinig contact zoekt met anderen.
• Vaardigheden die eerder aanwezig waren verdwijnen.

Het verliezen van eerder geleerde vaardigheden verdient altijd aandacht en overleg met een zorgverlener.

Het belang van volgen in plaats van vergelijken

Vergelijken met andere kinderen geeft vaak een momentopname. Het zegt weinig over de ontwikkeling op de lange termijn.

Het is veel waardevoller om te kijken naar de groei van je eigen kind:

• Is er vooruitgang?
• Ontwikkelt je kindje nieuwe vaardigheden?
• Wordt het steeds zelfstandiger?
• Blijft het nieuwsgierig naar de wereld?

Door groei, voeding, slaap en mijlpalen bij te houden ontstaat vaak een veel realistischer beeld van de ontwikkeling dan wanneer je vergelijkt met andere kinderen.

Wat kun je als ouder doen om ontwikkeling te stimuleren?

Je hoeft geen speciale oefeningen te doen om de ontwikkeling van je kindje te versnellen. Wat vooral helpt is:

• Veel praten en voorlezen.
• Samen spelen.
• Ruimte geven om te bewegen en ontdekken.
• Reageren op signalen van je kindje.
• Voldoende slaap en gezonde voeding.

Kinderen leren het meest door dagelijkse interactie met hun ouders en verzorgers.

Tot slot

De ontwikkeling van een kind is geen wedstrijd. Elk kind volgt zijn eigen route en ontwikkelt zich in zijn eigen tempo. Sommige kinderen lopen vroeg, anderen praten vroeg. Sommigen doen over alles iets langer, maar ontwikkelen zich uiteindelijk prima.

Blijf vooral kijken naar je eigen kindje. Geniet van de grote en kleine mijlpalen en onthoud dat verschillen tussen kinderen meestal heel normaal zijn. Twijfel je ergens over? Bespreek je zorgen dan met een arts of jeugdverpleegkundige. Een vraag stellen is altijd beter dan onnodig blijven piekeren.

Want uiteindelijk gaat het niet om hoe jouw kindje zich ontwikkelt ten opzichte van anderen, maar om de groei die het zelf iedere dag doormaakt.